跳转到内容

FP2 第八章:极坐标

定义: 极坐标系使用以下两个量来确定平面上点的位置:

  • rr:从原点(极点)出发的径向距离,r0r \geq 0
  • θ\theta:极角,从正 xx 轴逆时针方向测量

极坐标系

关键观察:

极坐标中的点 (r,θ)(r, \theta) 可以用以下公式转换为直角坐标 (x,y)(x, y)

x=rcosθy=rsinθ\begin{aligned} x &= r\cos\theta \\ y &= r\sin\theta \end{aligned}

反之,直角坐标 (x,y)(x, y) 可以用以下公式转换为极坐标 (r,θ)(r, \theta)

r=x2+y2θ=tan1(yx)(需要根据象限调整)\begin{aligned} r &= \sqrt{x^2 + y^2} \\ \theta &= \tan^{-1}\left(\frac{y}{x}\right) \quad \text{(需要根据象限调整)} \end{aligned}

同一个点可以有多组极坐标表示:

(r,θ)=(r,θ+2πn)其中 n 为任意整数(r, \theta) = (r, \theta + 2\pi n) \quad \text{其中 } n \text{ 为任意整数}

在极坐标和直角坐标之间转换以下点:

(a) 将极坐标点 (3,π/4)(3, \pi/4) 转换为直角坐标

(b) 将直角坐标点 (0,2)(0, -2) 转换为极坐标

情况一:θ=a\theta = a(射线)

Section titled “情况一:θ=a\theta = aθ=a(射线)”

方程 θ=a\theta = a 表示从原点出发、与正 xx 轴成角度 aa 的射线(半直线)。

直角坐标等价形式:

y=(tana)xy = (\tan a) \cdot x

约束条件:点必须位于由 aa 确定的相应象限内。

方程 r=ar = a(其中 a>0a > 0)表示以原点为圆心、半径为 aa 的圆。

直角坐标等价形式:

x2+y2=a2x^2 + y^2 = a^2

情况三:r=psec(aθ)r = p \sec(a - \theta)(直线)

Section titled “情况三:r=psec⁡(a−θ)r = p \sec(a - \theta)r=psec(a−θ)(直线)”

方程 r=psec(aθ)r = p \sec(a - \theta) 表示一条距离原点为 pp 的直线,其中从原点到该直线的垂线与正 xx 轴成角度 aa

特征:

  • 该直线到原点的垂直距离为 pp
  • 从原点到该直线的法线与正 xx 轴成角度 aa

例题:识别和绘制基本极坐标曲线

Section titled “例题:识别和绘制基本极坐标曲线”

识别并绘制以下极坐标曲线:

(a) θ=4π/3\theta = 4\pi/3

(b) r=2r = 2

(c) r=4sec(π/4θ)r = 4\sec(\pi/4 - \theta)

情况四:r=2acosθr = 2a\cos\theta(过原点的圆)

Section titled “情况四:r=2acos⁡θr = 2a\cos\thetar=2acosθ(过原点的圆)”

方程 r=2acosθr = 2a\cos\theta 表示直径为 2a2a、过原点、圆心在 (a,0)(a, 0) 的圆。

特征:

  • θ\thetaπ/2-\pi/2 变化到 π/2\pi/2cosθ\cos\theta 非负)时,圆被遍历。

直角坐标等价形式:

(xa)2+y2=a2(x-a)^2 + y^2 = a^2

情况五:r=kθr = k\theta(阿基米德螺线)

Section titled “情况五:r=kθr = k\thetar=kθ(阿基米德螺线)”

方程 r=kθr = k\theta 表示阿基米德螺线,其中到原点的距离随角度线性增长。

情况六:r=a(1±cosθ)r = a(1 \pm \cos\theta)(心形线)

Section titled “情况六:r=a(1±cos⁡θ)r = a(1 \pm \cos\theta)r=a(1±cosθ)(心形线)”

方程 r=a(1+cosθ)r = a(1 + \cos\theta)r=a(1cosθ)r = a(1 - \cos\theta) 表示心形线(“心形”曲线)。

心形线 r = a(1+cos θ)

特征:

  • 心形线在 r=a(1+cosθ)r = a(1 + \cos\theta)θ=π\theta = \pi 处和 r=a(1cosθ)r = a(1 - \cos\theta)θ=0\theta = 0 处有一个尖点
  • 到原点的最大距离为 2a2a(第一条曲线在 θ=0\theta = 0 处,第二条在 θ=π\theta = \pi 处)
  • 曲线形状类似心脏或肾脏
  • 心形线可以由一个圆在另一个相同半径的圆上滚动时,圆上一点的轨迹生成

情况七:r=a(3+2cosθ)r = a(3 + 2\cos\theta)(蚶线)

Section titled “情况七:r=a(3+2cos⁡θ)r = a(3 + 2\cos\theta)r=a(3+2cosθ)(蚶线)”

方程 r=a(3+2cosθ)r = a(3 + 2\cos\theta) 表示没有内环的蚶线。

特征:

  • 这是没有内环的蚶线(因为 3>23 > 2
  • 曲线关于 xx 轴对称

情况八:r2=a2cos2θr^2 = a^2\cos 2\theta(伯努利双纽线)

Section titled “情况八:r2=a2cos⁡2θr^2 = a^2\cos 2\thetar2=a2cos2θ(伯努利双纽线)”

方程 r2=a2cos2θr^2 = a^2\cos 2\theta 表示伯努利双纽线。

伯努利双纽线

特征:

  • 曲线通过原点(自交点)
  • 曲线有两个环,每个环从原点延伸距离 aa
  • 曲线仅在 cos2θ0\cos 2\theta \geq 0 时存在,即 θ\theta[π/4,π/4][-\pi/4, \pi/4][3π/4,5π/4][3\pi/4, 5\pi/4] 范围内

极坐标中区域的面积由以下公式给出:

A=αβ12r2dθA = \int_{\alpha}^{\beta} \frac{1}{2}r^2 \, d\theta

其中区域由以下边界围成:

  • 射线 θ=α\theta = \alphaθ=β\theta = \beta
  • 曲线 r=f(θ)r = f(\theta)
  • 原点

极坐标中的面积

用极坐标求半径为 aa 的圆的面积。

解答:

在极坐标中,以原点为圆心、半径为 aa 的圆的方程为 r=ar = a。面积为:

A=02π12r2dθ=02π12a2dθ=12a202πdθ=12a22π=πa2\begin{aligned} A &= \int_{0}^{2\pi} \frac{1}{2}r^2 \, d\theta \\ &= \int_{0}^{2\pi} \frac{1}{2}a^2 \, d\theta \\ &= \frac{1}{2}a^2 \int_{0}^{2\pi} d\theta \\ &= \frac{1}{2}a^2 \cdot 2\pi \\ &= \pi a^2 \end{aligned}

这证实了圆面积的著名公式。

求心形线 r=a(1+cosθ)r = a(1 + \cos\theta) 所围成的面积。

解答:

我们需要对整条曲线积分,θ\theta002π2\pi

A=02π12r2dθ=02π12[a(1+cosθ)]2dθ=a2202π(1+2cosθ+cos2θ)dθ\begin{aligned} A &= \int_{0}^{2\pi} \frac{1}{2}r^2 \, d\theta \\ &= \int_{0}^{2\pi} \frac{1}{2}[a(1 + \cos\theta)]^2 \, d\theta \\ &= \frac{a^2}{2}\int_{0}^{2\pi} (1 + 2\cos\theta + \cos^2\theta) \, d\theta \end{aligned}

利用恒等式 cos2θ=1+cos2θ2\cos^2\theta = \frac{1 + \cos 2\theta}{2}

A=a2202π(1+2cosθ+1+cos2θ2)dθ=a2202π(32+2cosθ+cos2θ2)dθ\begin{aligned} A &= \frac{a^2}{2}\int_{0}^{2\pi} \left(1 + 2\cos\theta + \frac{1 + \cos 2\theta}{2}\right) \, d\theta \\ &= \frac{a^2}{2}\int_{0}^{2\pi} \left(\frac{3}{2} + 2\cos\theta + \frac{\cos 2\theta}{2}\right) \, d\theta \end{aligned}

计算积分:

A=a22[3θ2+2sinθ+sin2θ4]02π=a22[32π2+0+0]=3πa22\begin{aligned} A &= \frac{a^2}{2}\left[\frac{3\theta}{2} + 2\sin\theta + \frac{\sin 2\theta}{4}\right]_{0}^{2\pi} \\ &= \frac{a^2}{2}\left[\frac{3 \cdot 2\pi}{2} + 0 + 0\right] \\ &= \frac{3\pi a^2}{2} \end{aligned}

因此,心形线 r=a(1+cosθ)r = a(1 + \cos\theta) 所围成的面积为 3πa22\frac{3\pi a^2}{2}

求圆 r=3r = 3 内部且心形线 r=1+cosθr = 1 + \cos\theta 外部的区域面积。

模块五:极坐标中的切线与斜率

Section titled “模块五:极坐标中的切线与斜率”

对于极坐标中由 r=f(θ)r = f(\theta) 给出的曲线,某点处切线的斜率为:

dydx=r(θ)sinθ+rcosθr(θ)cosθrsinθ\frac{dy}{dx} = \frac{r'(\theta)\sin\theta + r\cos\theta}{r'(\theta)\cos\theta - r\sin\theta}

其中 r(θ)=drdθr'(\theta) = \frac{dr}{d\theta}rr 关于 θ\theta 的导数。

极坐标曲线的切线

推导:

极坐标曲线的参数方程为:

x=rcosθy=rsinθ\begin{aligned} x &= r\cos\theta \\ y &= r\sin\theta \end{aligned}

θ\theta 求导:

dxdθ=drdθcosθrsinθdydθ=drdθsinθ+rcosθ\begin{aligned} \frac{dx}{d\theta} &= \frac{dr}{d\theta}\cos\theta - r\sin\theta \\ \frac{dy}{d\theta} &= \frac{dr}{d\theta}\sin\theta + r\cos\theta \end{aligned}

切线的斜率为:

dydx=dy/dθdx/dθ=drdθsinθ+rcosθdrdθcosθrsinθ\begin{aligned} \frac{dy}{dx} &= \frac{dy/d\theta}{dx/d\theta} \\ &= \frac{\frac{dr}{d\theta}\sin\theta + r\cos\theta}{\frac{dr}{d\theta}\cos\theta - r\sin\theta} \end{aligned}

求心形线 r=1+cosθr = 1 + \cos\thetaθ=π/3\theta = \pi/3 处的切线斜率。

解答:

首先,求 θ=π/3\theta = \pi/3 处的 rrr(θ)r'(\theta)

r=1+cos(π/3)=1+12=32r(θ)=sinθr(π/3)=sin(π/3)=32\begin{aligned} r &= 1 + \cos(\pi/3) = 1 + \frac{1}{2} = \frac{3}{2} \\ r'(\theta) &= -\sin\theta \\ r'(\pi/3) &= -\sin(\pi/3) = -\frac{\sqrt{3}}{2} \end{aligned}

现在计算斜率:

dydx=r(θ)sinθ+rcosθr(θ)cosθrsinθ=3232+321232123232=34+3434334=03=0\begin{aligned} \frac{dy}{dx} &= \frac{r'(\theta)\sin\theta + r\cos\theta}{r'(\theta)\cos\theta - r\sin\theta} \\ &= \frac{-\frac{\sqrt{3}}{2} \cdot \frac{\sqrt{3}}{2} + \frac{3}{2} \cdot \frac{1}{2}}{-\frac{\sqrt{3}}{2} \cdot \frac{1}{2} - \frac{3}{2} \cdot \frac{\sqrt{3}}{2}} \\ &= \frac{-\frac{3}{4} + \frac{3}{4}}{-\frac{\sqrt{3}}{4} - \frac{3\sqrt{3}}{4}} \\ &= \frac{0}{-\sqrt{3}} \\ &= 0 \end{aligned}

因此,在 θ=π/3\theta = \pi/3 处的切线是水平的。

对于曲线 r=f(θ)r = f(\theta)

水平切线dydx=0\frac{dy}{dx} = 0):

r(θ)sinθ+rcosθ=0r'(\theta)\sin\theta + r\cos\theta = 0

垂直切线dydx=\frac{dy}{dx} = \infty):

r(θ)cosθrsinθ=0r'(\theta)\cos\theta - r\sin\theta = 0

这些方程可用于求极坐标曲线上的特殊点。

解答 (a):

对于曲线 r=2+2sinθr = 2 + \sqrt{2}\sin\theta,我们需要求切线水平的位置。极坐标曲线的水平切线出现在:

r(θ)sinθ+rcosθ=0r'(\theta)\sin\theta + r\cos\theta = 0

r(θ)r'(\theta)

r(θ)=2cosθr'(\theta) = \sqrt{2}\cos\theta

代入水平切线条件:

2cosθsinθ+(2+2sinθ)cosθ=0\sqrt{2}\cos\theta\sin\theta + (2 + \sqrt{2}\sin\theta)\cos\theta = 0

提取公因式 cosθ\cos\theta

cosθ[2sinθ+2+2sinθ]=0\cos\theta[\sqrt{2}\sin\theta + 2 + \sqrt{2}\sin\theta] = 0 cosθ[22sinθ+2]=0\cos\theta[2\sqrt{2}\sin\theta + 2] = 0

这意味着:

  • cosθ=0\cos\theta = 0,在 θ=π2\theta = \frac{\pi}{2}θ=3π2\theta = \frac{3\pi}{2} 处,或
  • 22sinθ+2=02\sqrt{2}\sin\theta + 2 = 0,即 sinθ=12=22\sin\theta = -\frac{1}{\sqrt{2}} = -\frac{\sqrt{2}}{2}

第二个条件在区间 [0,2π)[0, 2\pi) 内给出 θ=5π4\theta = \frac{5\pi}{4}θ=7π4\theta = \frac{7\pi}{4}

解答 (b):

曲线上的关键点:

θ\thetar=2+2sinθr = 2 + \sqrt{2}\sin\theta备注
0022
π/2\pi/22+23.412 + \sqrt{2} \approx 3.41水平切线
π\pi22
3π/23\pi/2220.592 - \sqrt{2} \approx 0.59水平切线
5π/45\pi/411水平切线
7π/47\pi/411水平切线

解答 (c):

π<θ<2π\pi < \theta < 2\pi 范围内的水平切线在 θ=5π4\theta = \frac{5\pi}{4}θ=7π4\theta = \frac{7\pi}{4} 处。

使用极坐标面积公式:

A=5π47π412(2+2sinθ)2dθA = \int_{\frac{5\pi}{4}}^{\frac{7\pi}{4}} \frac{1}{2}(2 + \sqrt{2}\sin\theta)^2 \, d\theta

展开被积函数:

(2+2sinθ)2=4+42sinθ+2sin2θ(2 + \sqrt{2}\sin\theta)^2 = 4 + 4\sqrt{2}\sin\theta + 2\sin^2\theta

利用恒等式 sin2θ=1cos2θ2\sin^2\theta = \frac{1 - \cos 2\theta}{2}

(2+2sinθ)2=4+42sinθ+1cos2θ=5+42sinθcos2θ(2 + \sqrt{2}\sin\theta)^2 = 4 + 4\sqrt{2}\sin\theta + 1 - \cos 2\theta = 5 + 4\sqrt{2}\sin\theta - \cos 2\theta

因此:

A=125π47π4(5+42sinθcos2θ)dθ=12[5θ42cosθsin2θ2]5π47π4\begin{aligned} A &= \frac{1}{2}\int_{\frac{5\pi}{4}}^{\frac{7\pi}{4}} (5 + 4\sqrt{2}\sin\theta - \cos 2\theta) \, d\theta \\ &= \frac{1}{2}\left[5\theta - 4\sqrt{2}\cos\theta - \frac{\sin 2\theta}{2}\right]_{\frac{5\pi}{4}}^{\frac{7\pi}{4}} \end{aligned}

在上下限处求值:

θ=7π4\theta = \frac{7\pi}{4} 处:5θ=35π45\theta = \frac{35\pi}{4}  42cosθ=4\;-4\sqrt{2}\cos\theta = -4  sin2θ2=12\;-\frac{\sin 2\theta}{2} = \frac{1}{2}

θ=5π4\theta = \frac{5\pi}{4} 处:5θ=25π45\theta = \frac{25\pi}{4}  42cosθ=4\;-4\sqrt{2}\cos\theta = 4  sin2θ2=12\;-\frac{\sin 2\theta}{2} = -\frac{1}{2}

代入:

A=12[35π44+12(25π4+412)]=12[10π47]=12[5π27]=5π144\begin{aligned} A &= \frac{1}{2}\left[\frac{35\pi}{4} - 4 + \frac{1}{2} - \left(\frac{25\pi}{4} + 4 - \frac{1}{2}\right)\right] \\ &= \frac{1}{2}\left[\frac{10\pi}{4} - 7\right] \\ &= \frac{1}{2}\left[\frac{5\pi}{2} - 7\right] \\ &= \frac{5\pi - 14}{4} \end{aligned}

因此,该区域的面积为 5π144\frac{5\pi - 14}{4} 平方单位。