跳转到内容

FP2 第六章:二阶微分方程

二阶常微分方程(ODE)是涉及未知函数二阶导数的方程。它们是物理系统数学建模的基础,在物理、工程和其他科学领域有无数应用。在本讲中,我们将探索求解这些方程的理论和技巧,重点关注常系数线性方程。

在深入二阶 ODE 之前,我们需要复习二次方程,因为它们在求解方法中起关键作用。

二次方程。 形如:

ax2+bx+c=0ax^2 + bx + c = 0

的方程,其中 a0a \neq 0a,b,ca, b, c 为常数。

二阶 ODE。 涉及未知函数二阶导数的方程。一般形式为:

F ⁣(x,y,dydx,d2ydx2)=0F\!\left(x, y, \frac{dy}{dx}, \frac{d^2y}{dx^2}\right) = 0

其中 y=f(x)y = f(x) 是未知函数。

  1. d2ydx2+4y=0\frac{d^2y}{dx^2} + 4y = 0 — 线性、齐次、常系数
  2. d2ydx2+2dydx+y=sinx\frac{d^2y}{dx^2} + 2\frac{dy}{dx} + y = \sin x — 线性、非齐次、常系数
  3. xd2ydx2+dydx+xy=0x\frac{d^2y}{dx^2} + \frac{dy}{dx} + xy = 0 — 线性、齐次、变系数
  4. d2ydx2+(dydx)2+y=0\frac{d^2y}{dx^2} + \left(\frac{dy}{dx}\right)^2 + y = 0 — 非线性
  5. d2ydx2=y3\frac{d^2y}{dx^2} = y^3 — 非线性

我们聚焦于求解常系数齐次线性二阶 ODE:

ad2ydx2+bdydx+cy=0a\frac{d^2y}{dx^2} + b\frac{dy}{dx} + cy = 0

求解 d2ydx25dydx+6y=0\frac{d^2y}{dx^2} - 5\frac{dy}{dx} + 6y = 0

解:

  1. 辅助方程:r25r+6=0r^2 - 5r + 6 = 0
  2. 因式分解:(r2)(r3)=0(r - 2)(r - 3) = 0
  3. 根:r1=2r_1 = 2r2=3r_2 = 3
  4. 通解:y=C1e2x+C2e3xy = C_1e^{2x} + C_2e^{3x}

求解 d2ydx26dydx+9y=0\frac{d^2y}{dx^2} - 6\frac{dy}{dx} + 9y = 0

解:

  1. 辅助方程:r26r+9=0r^2 - 6r + 9 = 0
  2. 因式分解:(r3)2=0(r - 3)^2 = 0
  3. 重根:r=3r = 3
  4. 通解:y=C1e3x+C2xe3xy = C_1e^{3x} + C_2xe^{3x}

求解 d2ydx2+4y=0\frac{d^2y}{dx^2} + 4y = 0

解:

  1. 辅助方程:r2+4=0r^2 + 4 = 0
  2. 根:r=±2ir = \pm 2i(即 α=0\alpha = 0β=2\beta = 2
  3. 通解:y=C1cos2x+C2sin2xy = C_1\cos 2x + C_2\sin 2x

掌握齐次方程后,我们转向非齐次常系数线性二阶 ODE:

ad2ydx2+bdydx+cy=g(x)a\frac{d^2y}{dx^2} + b\frac{dy}{dx} + cy = g(x)

其中 g(x)0g(x) \neq 0 是非齐次项(强迫函数)。

考虑 d2ydx2+4y=sinx\frac{d^2y}{dx^2} + 4y = \sin x

第 1 步:余函数 ycy_c(来自 d2ydx2+4y=0\frac{d^2y}{dx^2} + 4y = 0):

  • 辅助方程:r2+4=0    r=±2ir^2 + 4 = 0 \implies r = \pm 2i
  • yc=Acos2x+Bsin2xy_c = A\cos 2x + B\sin 2x

第 2 步:特积分 ypy_p

  • yp=13sinxy_p = -\frac{1}{3}\sin x

第 3 步:通解:

y=Acos2x+Bsin2x13sinxy = A\cos 2x + B\sin 2x - \frac{1}{3}\sin x

求解 d2ydx23dydx+2y=4x+5\frac{d^2y}{dx^2} - 3\frac{dy}{dx} + 2y = 4x + 5

第 1 步:余函数

  • 辅助方程:r23r+2=0    r=1,2r^2 - 3r + 2 = 0 \implies r = 1, 2
  • yc=C1ex+C2e2xy_c = C_1e^x + C_2e^{2x}

第 2 步:特积分

  • 试探 yp=Ax+By_p = Ax + B,则 yp=Ay_p' = Ayp=0y_p'' = 0
  • 代入:3A+2(Ax+B)=4x+5-3A + 2(Ax + B) = 4x + 5
  • 比较系数:2A=4    A=22A = 4 \implies A = 22B6=5    B=5.52B - 6 = 5 \implies B = 5.5
  • yp=2x+5.5y_p = 2x + 5.5

第 3 步:通解:

y=C1ex+C2e2x+2x+5.5y = C_1e^x + C_2e^{2x} + 2x + 5.5

求解 d2ydx2dydx6y=3e2x\frac{d^2y}{dx^2} - \frac{dy}{dx} - 6y = 3e^{2x}

第 1 步: 辅助方程:r2r6=0    r=3,2r^2 - r - 6 = 0 \implies r = 3, -2yc=C1e3x+C2e2xy_c = C_1e^{3x} + C_2e^{-2x}

第 2 步: 试探 yp=Ae2xy_p = Ae^{2x}。代入得 4A=3    A=34-4A = 3 \implies A = -\frac{3}{4}

第 3 步: y=C1e3x+C2e2x34e2xy = C_1e^{3x} + C_2e^{-2x} - \frac{3}{4}e^{2x}

例 8:三角函数非齐次项(特殊情况)

Section titled “例 8:三角函数非齐次项(特殊情况)”

求解 d2ydx2+4y=3sin2x\frac{d^2y}{dx^2} + 4y = 3\sin 2x

第 1 步: 辅助方程:r2+4=0    r=±2ir^2 + 4 = 0 \implies r = \pm 2iyc=C1cos2x+C2sin2xy_c = C_1\cos 2x + C_2\sin 2x

第 2 步: sin2x\sin 2xcos2x\cos 2x 已在 ycy_c 中,乘以 xx

试探 yp=x(Acos2x+Bsin2x)y_p = x(A\cos 2x + B\sin 2x)

代入比较系数:4A=3    A=34-4A = 3 \implies A = -\frac{3}{4}4B=0    B=04B = 0 \implies B = 0

yp=34xcos2xy_p = -\frac{3}{4}x\cos 2x

第 3 步:

y=C1cos2x+C2sin2x34xcos2xy = C_1\cos 2x + C_2\sin 2x - \frac{3}{4}x\cos 2x

求解:

d2ydx2+y=x,y(0)=2,y(0)=1\frac{d^2y}{dx^2} + y = x, \quad y(0) = 2, \quad y'(0) = -1

解:

  1. 余函数: r2+1=0    r=±ir^2 + 1 = 0 \implies r = \pm iyc=Acosx+Bsinxy_c = A\cos x + B\sin x

  2. 特积分: 试探 yp=Cxy_p = Cx。代入得 Cx=x    C=1Cx = x \implies C = 1yp=xy_p = x

  3. 通解: y=Acosx+Bsinx+xy = A\cos x + B\sin x + x

  4. 代入初值条件:

y(0)=A=2,y(0)=B+1=1    B=2y(0) = A = 2, \quad y'(0) = B + 1 = -1 \implies B = -2
  1. 特解: y=2cosx2sinx+xy = 2\cos x - 2\sin x + x

求解:

d2ydx2+y=0,y(0)=0,y(π/2)=1\frac{d^2y}{dx^2} + y = 0, \quad y(0) = 0, \quad y(\pi/2) = 1

解:

  1. 通解:y=Acosx+Bsinxy = A\cos x + B\sin x
  2. y(0)=A=0y(0) = A = 0
  3. y(π/2)=B=1y(\pi/2) = B = 1
  4. y=sinxy = \sin x

有时二阶 ODE 可以通过适当的换元来简化。我们探索两种主要类型:替换自变量 xx 和替换因变量 yy

求解:

x2d2ydx23xdydx+4y=0,x>0x^2\frac{d^2y}{dx^2} - 3x\frac{dy}{dx} + 4y = 0, \quad x > 0

使用 t=lnxt = \ln x

解:

  1. t=lnxt = \ln x,即 x=etx = e^t

  2. 变换导数:

dydx=dydt1x\frac{dy}{dx} = \frac{dy}{dt} \cdot \frac{1}{x} d2ydx2=1x2(d2ydt2dydt)\frac{d^2y}{dx^2} = \frac{1}{x^2}\left(\frac{d^2y}{dt^2} - \frac{dy}{dt}\right)
  1. 代入原方程:
d2ydt24dydt+4y=0\frac{d^2y}{dt^2} - 4\frac{dy}{dt} + 4y = 0
  1. 常系数求解:

    • 辅助方程:(r2)2=0    r=2(r-2)^2 = 0 \implies r = 2(重根)
    • y(t)=C1e2t+C2te2ty(t) = C_1e^{2t} + C_2te^{2t}
  2. 换回:

y(x)=C1x2+C2x2lnxy(x) = C_1x^2 + C_2x^2\ln x

求解:

xd2ydx2(6x2+1)dydx+9x3y=x5,x>0x\frac{d^2y}{dx^2} - (6x^2 + 1)\frac{dy}{dx} + 9x^3y = x^5, \quad x > 0

使用 x=t12x = t^{\frac{1}{2}}(即 t=x2t = x^2),变换为:

4d2ydt212dydt+9y=t4\frac{d^2y}{dt^2} - 12\frac{dy}{dt} + 9y = t

这是常系数二阶 ODE。

求解:

d2ydx2(y)2y+y=0\frac{d^2y}{dx^2} - \frac{(y')^2}{y} + y' = 0

使用 y=ezy = e^z

解:

  1. y=ezy = e^z,则 y=ezzy' = e^z z'y=ez(z)2+ezzy'' = e^z(z')^2 + e^z z''

  2. 代入:

ezz+ezz=0e^z z'' + e^z z' = 0
  1. 由于 ez0e^z \neq 0z+z=0z'' + z' = 0

  2. 辅助方程:r2+r=0    r=0,1r^2 + r = 0 \implies r = 0, -1z=C1+C2exz = C_1 + C_2e^{-x}

  3. 换回:

y=AeBexy = A \cdot e^{Be^{-x}}

其中 A=eC1>0A = e^{C_1} > 0B=C2B = C_2 为任意常数。

给定:

x2d2ydx22y=1+4lnx2(lnx)2,x>0x^2\frac{d^2y}{dx^2} - 2y = 1 + 4\ln x - 2(\ln x)^2, \quad x > 0

证明使用 t=lnxt = \ln x 后变为:

d2ydt2dydt2y=1+4t2t2\frac{d^2y}{dt^2} - \frac{dy}{dt} - 2y = 1 + 4t - 2t^2

然后求解以确定原方程的通解。

(a) 求下列方程的通解:

d2ydx2+2dydx+5y=6cosx\frac{d^2y}{dx^2} + 2\frac{dy}{dx} + 5y = 6\cos x

(b) 求满足 x=0x = 0y=0y = 0dydx=0\frac{dy}{dx} = 0 的特解。

(a) 求下列方程的通解:

d2ydx26dydx+8y=2x2+x\frac{d^2y}{dx^2} - 6\frac{dy}{dx} + 8y = 2x^2 + x

(b) 求满足 x=0x = 0y=1y = 1dydx=0\frac{dy}{dx} = 0 的特解。

(a) 证明变换 y=xvy = xv 将方程

3d2ydx26xdydx+6yx2+3y=x2,x0(I)3\frac{d^2y}{dx^2} - \frac{6}{x}\frac{dy}{dx} + \frac{6y}{x^2} + 3y = x^2, \quad x \neq 0 \quad \text{(I)}

变换为

3d2vdx2+3v=x(II)3\frac{d^2v}{dx^2} + 3v = x \quad \text{(II)}

(b) 由此求 (I) 的通解,答案写成 y=f(x)y = f(x) 的形式。

(a) 证明变换 x=t2x = t^2 将方程

4xd2ydx2+2(1+2x)dydx15y=15x(I)4x\frac{d^2y}{dx^2} + 2(1 + 2\sqrt{x})\frac{dy}{dx} - 15y = 15x \quad \text{(I)}

变换为

d2ydt2+2dydt15y=15t2(II)\frac{d^2y}{dt^2} + 2\frac{dy}{dt} - 15y = 15t^2 \quad \text{(II)}

(b) 求解 (II),用 tt 表示 yy

(c) 由此求 (I) 的通解。